Transcript of the Interview with former US Ambassador Matthew Bryza (Published in Turkish in Havadis Newspaper on 11-12 March 2014)

TRANSCRIPT of Interview with former US Ambassador Matthew Bryza

By Esra Aygin

Published in Turkish in Havadis Newspaper on 11-12 March 2014

You are working on a proposal to create a collaboration between Turkey, Israel and Cyprus regarding the Eastern Mediterranean gas and you believe that this collaboration will contribute to the solution of the Cyprus problem. What are the details of this collaboration?

Bryza: The proposal that I’m working on in my capacity as both as a member of the board of TURCAS Petrol but also now as an academic and the head of a think tank and also as a member of the Atlantic Council the goal is to come up with a way in strategic sense to come up with a way to make sure not only that natural gas is produced and is a good investment that earns money and it enhances the economic security of Israel and Cyprus but to make sure that and not only to prevent the gas from aggravating the tensions between the countries because that’s one of the risks happening if we cannot agree rights – as we have seen but the real goal is to take advantage of a great and historic opportunity which is to come up with a collaborative way to satisfy Israel, Cyprus, Turkey and thereby create a new geopolitics in the region. That would change the dynamics of Eastern Mediterranean and the geopolitical map in a very positive ways for these countries, for us for NATO and the EU.

What are the details of your proposal?

Bryza:If you look at the politics of the region and relations of Israel with Arab states and look at the economics and the cost of export what makes sense by far is a pipeline from Israel and really from Cyprus and Israel to Turkey. An Israel to Turkey pipeline either has to cross the continental shelf of Lebanon and Syria which is is politically impossible or Cyprus. And under the law of the sea its not clear whether or not in strictly legal terms Cyprus could block such a pipeline but in practical terms, of course it could. Because the law of the sea is ambiguous about whether not a state could block a pipeline being built across its continental shelf and if you’re an international banker who’s going to have to provide money in this project -its too risky because Cyprus is an EU member state if they sue you take you to court at best your project is going to be delayed.

So the investors will not invest in this project unless the Cyprus Republic gives its consent for the pipeline to pass through its pipeline and go to Turkey?

Bryza: The international banks who’d lend the money definitely have that view definitely.

So back to the project?

Bryza: We’ll build the pipeline first from Israel to Turkey, Cyprus will give permission to cross its continental shelf and then a portion of the revenues from the early sales of that natural gas via the pipeline will be reinvested by Delek and Noble in the Vassilikos LNG terminal so you reduce the financial risk accelerate the financing… First the pipeline then the LNG terminal and so that makes commercial sense. and imagine the geopolitics. Imagine the beautiful breakthrough this creates for Cyprus… This would create a huge momentum to the solution process in Cyprus. That is a beautiful outcome. And its something no negotiation on its own can do. The use of economics to draw a beautiful historic breakthrough. But you cannot do it unless the Cyprus talks move a bit further down the road and allow steps for this cooperation.

Does your company talk with Israeli Turkish Cypriot officials. Can you give me some information?

Bryza: Our team maintains very senior level contacts – as high as you can go very very top in Turkey and in Israel with the PMs team and very top of the FM and Energy Ministry and in Cyprus too. Companies try to remain apolitical and very technical and we say this is the cheapest most effective way here’s the technical feasibility study we are ready to do it.

What is the response that you get?

Bryza: Oh yes. Quite positive from everybody.

Do they see they have an interest in this too?

Bryza: Very much so. I think in the beginning in the Roc – GCs the view was we are just going to build our own LNG terminal… The companies that are developing the Aphrodite field Noble and Delek, they listened to that because they’re guests in the country. They want to make the government happy if it is commercially viable to do that to build the LNG terminal. But I think everyone has realised its not commercially viable yet. It may be later. But not now. Last summer the reserve estimates were revised downward. There simply is not enough estimated reserves – look, not even proven - to justify even 1 production line. There’s not even enough to make even 1 production line of natural gas commercially attractive. And for Vassilikos to make money commercially you need at least 2 production lines. So it’s nowhere near commercially viable.

How about the idea of bringing Israeli gas to Cyprus to make LGN rational?

Bryza:… I think there’s no chance for Israel to say for our first export option of our natural gas the first one were going to export it from another country whether its Cyprus or any other country. No country ever in history has decided that its first or only export road for its natural gas would be an LNG terminal in another country. You want to control that project. You want as much control as possible as government over this critical infrastructure asset. And an LNG terminal as a strategic asset could be vulnerable to all sorts of threats. So I think Israeli officials have made clear that they are not going to use Vassilikos as their first export option. But they have said ‘we want 2 options.’ ‘We want an LNG option and we want a pipeline option.’ And what we are arguing is obviously the most efficient and politically attainable pipeline option is Israel to Turkey and given that Delek and Noble are the main companies developing both Levathian in Israel and Aphrodite in Cyprus, why don’t we do what makes commercial sense and strategic sense which is reach an agreement.

You have high-level contacts in all countries.  What does Cyprus think about such a cooperation before solution?

Bryza: I think in Cyprus the political leaders are realising gradually that they put themselves in a corner by making such grandiose claims about how easy it would be to achieve Vassilikos and what it would do for the economy. Now they think uh oh this is going to be much harder than what we thought. Gradually they are recognising that the cheapest by far the most effective the way to maximise revenue for Cyprus is a pipeline from Cyprus to Turkey. This politics is still being formed on the island. I feel the momentum is moving in this direction.

If you are a Greek Cypriot leader and you are worried about getting out of financial crisis paying your loans to Troika and have enough revenues to stimulate economic growth you want to get the most money you can and the most money you can get is out of a pipeline to Turkey not an LNG without question.

Is Israel telling Cyprus to hurry up?

Bryza: I think so. I am never there in the negotiations but I know there is an unprecedented level of contact between governments of Cyprus and Israel.

Do they have contacts with the Turkish Cypriot side?

Bryza: I don’t think so…

What if there is no improvement in negotiations? Your plan collapses? Is there any other way to realise your plan?

Bryza: There is none. If there’s no positive momentum its never going to be politically feasible for GC leaders to say yes I give permission for pipeline to pass through our territory and go to Turkey. Not possible for Turkish politicians to say that’s great but lets channel some of the revenue to Cyprus’ Vassilikos terminal. It just won’t be possible.

What happens to Eastern Mediterranean gas?

Bryza: Israel probably exports some gas to the Palestinian territories and Jordan and go with Floating LNG. And follow developments in the region.

Will Cyprus be able to build Vassilikos?

Bryza: It would eventually. But it would take much longer and be much more expensive.

What kind of a timeframe are we talking about for Cyprus to get gas revenues in case of your project and in case this fails?

Bryza: As Charles Ellinas put it – head of the Cyprus natural hydrocarbon company – if everything went perfectly now  - new appraisal wells which are being drilled now are successful and they allow the gas reserve estimates to increase and they conduct negotiations with international financiers you could get a final investment decision in the most optimistic scenario in 2018. After that you have to finalise the financial package that takes another couple of years. Then you have to build it and then after that you have got to use initial revenues to repay investors. From his perspective its 10 years before Cyprus’ treasury would see any revenue. 10 years in the perfect scenario. And it never is the perfect scenario. Never.

We plan to have the gas already flowing by 2018. So you could have revenues flowing into Cyprus so six years earlier. These revenues would be a big chunk of money but the breakthrough in geopolitics I am talking about could revolutionise the economy of both communities, economy of Cyprus.

Do you have any figures?

Bryza: I don’t. But we know for sure the economy is going to improve dramatically. There’s is always a multiplier effect once you have the money flowing and if there is a settlement then there will be a huge inflow of capital. I think we cannot even conceive this.

Turkey says it won’t allow Cyprus Republic to develop natural gas without comprehensive solution. Do you think Turkey may use military force?

Bryza: I think Turkey is going to continue to be careful and prudent in the way it expresses its will militarily. It’s a huge liability to for Turkey or any country to use force in that situation. Its not something Turkey would want to do. … But if pushed in a corner it’s shown its willing to use force. I think the calculation in Ankara is that if we just suggest we are going to use force it’s like the Sword of Democles over your head to chop off your head any time.

Did Noble have talks with your company and other Turkish companies? BOTAS? What is being discussed can you give me some information?

Bryza: Of course yes. Noble and Delek are conducting negotiations with a couple of groups - at least 2 groups ours and Zorlu’s about building a pipeline. Botas wont be an investor in the pipeline but they the negotiations are centering around a pricing formula right now. We are negotiating the pricing of the gas and BOTAS has to be part of that. If you’re negotiating a formula of how to price the gas BOTAS has to be involved because it determines the national price.

What is Zorlu’s proposal? Do they foresee a similar route?

Bryza: I am not familiar in detail with Zorlu's proposal.  I know Zorlu is talking about a sub-sea pipeline along a similar route, across the continental shelf of Cyprus from Israel to Turkey. 

There’s a new negotiations process in Cyprus with a huge support from international community. Does natural gas have role?

Bryza: It definitely has a role. I do believe that energy provides a motivating factor. It has helped to enliven discussions and give people a bit more excitement. But at the same time energy is an issue that can divide the parties more deeply when it comes to revenue sharing. But I am sure the people that actually conduct negotiations also realize it creates potential difficulties unless everything is managed in a thoughtful way.

This time sides seem more committed. Why?

Bryza: There are a number of factors. First and foremost the mood of the island has changed for a number of reasons. There’s a natural give and take in any country’s politics whereby if you try something for a while and it fails you change course and the rejectionist approach totally failed. Look where it Cyprus. It left Cyprus with no prospects of a solution with nearly I would argue no viable way to export its natural gas until there’s more investments and more reserves are proven. Yes in the EU but seen as difficult and spoiler. This approach didn’t achieve what it was supposed to achieve And we are left with the island frozen and divided. The arguments of rejectionists on both sides have been exhausted. I really think the majority of Cypriots on either side want a solution. Of course you could argue that the economic crisis in Cyprus has had an impact it makes the people more eager to come up with a solution.

Why would Turkey want a solution?

Bryza: Here the AKP and Foreign Minister Davutoğlu and Prime Minister Erdoğan have made clear that they want to see a breakthrough and if possible a settlement. I think I hope Turkey understand strategically Turkey can play a much more significant role in the Eastern Mediterranean and broader Middle East if this problem is resolved and if Turkey plays a role in resolving it. Then the strategic value of Turkey increases. Second I think Turkey understands on the energy side that the resources available can help Turkey economically by cheaper supply of gas but also establish Turkey as a gateway to Europe for diversified supplies of gas. Three, Turkish professional diplomats have long understood that continuing existence of Cyprus problem makes it impossible for Turkey to work closer with the EU and – not necessarily accession – but also this enduring dispute makes it harder for the EU and NATO to work together militarily so for a small group of real specialists in positions of power there are all sorts of reasons to solve the Cyprus issue. Then there are of course the elections coming up here in Turkey. I think Prime Minister Erdoğan has decided that its good for him and for his party if he and his team are seen as resolving one of the most serious problems that has faced Turkey for so many decades.

Would this be an advantage? This is a national issue for most Turks?

Bryza: So far Turkish populists you mention have not come up with a single alternative view. Probably Prime Minister Erdoğan’s view is accurate in that if he were the one creating a settlement that turkey likes then that is a big plus - comprehensive solution bi-zonal, bi-communal fed in which rights of Turkish Cypriots are not only respected but guaranteed in a way that allows them to coequally determine the future of the island economically and politically. That is a huge victory for a Turkish leader.

The US senior officials also seem very active for solution?

Bryza: US government is very active in encouraging a Cyprus settlement. It always has been but it has increased its activity as reflected in the statement by Kerry and activities of the assistant secretary for European and Eurasian affairs Victoria Nuland.

Yes she came to Cyprus.

Bryza: Yes that’s quite rare.

She had a big role in joint statement?

Bryza: Yes but our Ambassador in Nicosia John Koenig is extremely talented and capable and has been doing the same. All of the groundwork had to be prepared and that has taken a couple of years and ambassador Koenig has done a great job.

So there was a lot of work to get the background prepared?

Bryza: Yes the US Embassy is always trying to bring the sides together along with the British High commissioner who is often the most capable person on the island but the US became more active when it became clear that the both Cypriot side was going to be more active. Especially after Presıdent Anastasiades was elected, because we all know that he was the only Cypriot politician really in support of the Annan Plan. He is very courageous. When I was the mediator I have to say he was by far besides Glafcos Clerides the most active the most energetic and most positive about reaching a settlement. So once he was in power, then the US got more energised. But the Cypriots were the ones to take the lead.

How about Mr. Eroglu? He never really liked the idea of a federation. How are we going to get him move forward? Is that going to be Turkeys role?

Bryza: I think it is. It is a very complex issue. He is elected. Yet Turkey is much more than simply a neighbour in your case. So I hope there is confidence among TCs that Ankara knows what it’s doing and knows what is in everybody’s best interest. And I hope he will be supportive of a settlement. And I would hope that Mr. Eroglu would also understand that his community would also benefit tremendously from what I have described. There right now is much less economic development happening than could happen.

What is US’ benefit in this. Why is it working so hard?

Bryza: Well first of all there is a strong Greek American community that would like to see a comprehensive settlement. That’s the domestic political side. But what really drives it is geopolitics and understanding that NATO is not entirely healthy if two of its members and key to the southern flank Greece and Turkey are not happy with each other. Cyprus is right in the middle of that unhappiness between Greece and Turkey. And on top of that the second factor of geopolitical character is that NATO EU military cooperation is blocked. US would like to see much closer collaboration operationally and strategically between the NATO and the EU. So if you solve Cyprus you get that to happen. Another factor is that the US would very much like turkey move toward the EU and become a member of the EU and as long as the Cyprus dispute is out there, that is not possible. So there are a whole many reasons why the US cares. And of course now there is energy is a new issue and an additional issue.

Are you hopeful of a solution in Cyprus?

Bryza: I am even optimistic. I am not optimistic that in the short term there is going to be a comprehensive solution in the Cyprus problem. I think things will have to happen sequentially. You take a step up one ladder which is the Cyprus settlement issue and then you can take a couple of steps up the energy ladder and then once you’ve moved up you can take a couple of more steps on energy ladder that is going to make people want to take more steps on the Cyprus ladder. Energy and settlement issues will go together in tandem and motivate each other.

Like what?

Bryza: Like it could be the Ankara protocol all those issues Turkey implementing Ankara protocol, which means you get something done in Varosha in Famagusta and you get ports open maybe some sort of certificates of origin for Turkish Cypriot produced goods that EU will recognise. So the Ankara protocol becomes more than just opening ports. It becomes sort of a way to free up Turkish Cypriots economic access to the world. That is a huge breakthrough. It’s not a comprehensive settlement but it’s a breakthrough. And then that changes the mood in a very positive way and then you can conceive of this formula with Cyprus granting permission to cross its continental shelf. So yes you have to do more in Cyprus for the collaboration in energy but you don’t have to go to the fullness of a comprehensive settlement. And I think it’s even dangerous to even think that way. It’s dangerous to incorporate these energy issues formally into solution process and the plan on top of all the difficult things that you already have. I think the issue of potential revenue from energy projects should be kept out of the comprehensive settlement talks and I think you should allow that issue that big pot of money as an incentive. You should keep it aside don’t politicise that issue.

Could an interim agreement that will allow energy collaboration pose the risk that the Cyprus issue is put on hold again because the big powers already have what they want?

Bryza: Not at all. The United States hoped for and supported a comprehensive settlement of the Cyprus question during the entire 23 years I was a diplomat.  This remains the case today. U.S. Government efforts have increased or decreased depending on how much progress the Cypriot parties themselves seemed to be willing to make. If there is an interim Cyprus settlement, let us say, focused on implementation of the Ankara Protocol, then participation at the highest level of the U.S. Government in pursuit of a comprehensive Cyprus settlement will only increase.

There is a very common belief that Cyprus remained divided until now because US wanted it to remain divided and it will be solved now because the US wants? Is this true?

Bryza: It’s ridiculous. In my 23-year diplomatic career I never heard of a single conflict anywhere in the world where the parties don’t think that. Everyone thinks they are the centre of the world. Everyone wants to believe were so important that the US president the most powerful person in the world wakes up every day and thinks about us. And it’s not true. Cyprus is a hassle for US. There is nothing they gained by the division. US wants reunification. The division all it created was another problem for the US.

Do you have a message to Turkish Cypriots?

Bryza: I accepted to join the board of TURCAS also because of the promise of developing this particular project that would create I think great momentum for a comprehensive settlement in the Cyprus problem. that is a huge idea to which I am committed to spend the rest of my career. I totally believe in the need for a solution, the possibility of a settlement happening and this project can help bring everybody to the finish line. So that is what I want to do.

Yorum - Enerjide tarihi işbirliği fırsatı kaçırılıyor mu? (Havadis Gazetesi, 7 Mayıs 2014)

Enerjide tarihi işbirliği fırsatı kaçırılıyor mu?

Esra Aygın

Doğu Akdeniz doğalgazının, inşa edilecek bir boru hattı vasıtası ile İsrail’den Kıbrıs’a, Kıbrıs’tan Türkiye’ye, ve Türkiye’den de Avrupa’ya aktarılması ihtimali, hem bölgede yaratacağı işbirliği ve istikrar, hem de tüm taraflara sağlayacağı ekonomik getiriler açısından tarihi bir fırsat olarak gündeme gelmişti. Ancak bu senaryonun gerçekleşmesi için Kıbrıs’taki görüşmelerde bir ivmenin yakalanması ve Kıbrıs’ın, İsrail gazını Türkiye’ye taşıyacak boru hattının kendi kıta sahanlığından geçmesine rıza göstermesini sağlayacak işbirliği ortamının ortaya çıkması gerekiyordu. Böylece İsrail, gazının bir bölümü bu boru hattı üzerinden Türkiye ve Avrupa’ya ihraç ederken, bir bölümünü de, bu satıştan elde edilen ilk gelirlerle Kıbrıs’ın Vassilikos bölgesinde inşa edilecek LNG terminaline yönlendirecekti. Zira şu ana kadar Kıbrıs’ta ortaya çıkarılmış olan doğalgaz rezervi adada bir LNG tesisi inşasını mantıklı kılacak miktarda değil ve Kıbrıs’ın LNG tesisi hayallerini gerçekleştirmesi için İsrail gazına ihtiyacı var.

Birkaç ay önce Amerika Birleşik Devletleri Dışişleri Bakanlığı Avrupa ve Avrasya İşlerinden sorumlu eski Müsteşar Yardımcısı Matthew J. Bryza ile yaptığım röportajda da İsrail-Kıbrıs-Türkiye ekseninde kurulması planlanan bu stratejik işbirliğini ele almıştık. Bu röportajda, yakın geçmişe kadar ABD’nin enerji politikalarının koordinatörlüğünü de üstlenen ve şu anda TURCAS Petrol yönetim kurulu üyesi olan eski ABDli diplomat Bryza, Doğu Akdeniz doğalgazının Avrupa’ya ihraç edilebilmesi için en ucuz ve en etkili yolun, İsrail ve Kıbrıs’tan Türkiye’ye gidecek bir boru hattı olduğunu vurgulamış, fakat aynı zamanda çok önemli bir uyarıda bulunmuştu: “İsrail, doğalgazını ihraç etmek için sonsuza kadar Kıbrıs’ı beklemez.”

Kıbrıs müzakerelerinde ilerleme sağlanamaması halinde bu projenin hayata geçemeyeceği bir gerçek. Bryza, bu durumda, İsrail’in muhtemelen doğalgazının bir kısmını Filistin topraklarına ve Ürdün’e ihraç edeceği, ve geriye kalan gazı ihraç edebilmek için de yüzen bir doğalgaz sıvılaştırma (LNG) tesisi de dahil başka LNG alternatifleri arayışına gireceği öngörüsünde bulunmuştu.

Bugün yaşamakta olduğumuz gelişmeler Bryza’nın tahminlerinde haklı olduğunu gösteriyor. Kıbrıs müzakerelerinde şu ana kadar elle tutulur hiçbir ilerleme olmaması, İsrail gazının Kıbrıs ve Türkiye üzerinden Avrupa’ya taşınması ihtimalini giderek daha da azaltıyor. Son on yılda ortaya çıkarılmış olan en büyük açık deniz doğalgaz rezervine sahip olan ve bir an önce doğalgaz ihracatına başlamak isteyen İsrail ise, Bryza’nın dediği gibi, beklemek niyetinde değil. İsrail ilk adım olarak Ürdün ve Filistin Otoritesi ile toplam 1.7 milyar dolarlık doğalgaz ihraç anlaşması imzaladı bile.

Diğer taraftan, İsrail’in Leviathan havzasında doğalgaz çalışmalarını yürüten Noble, Delek ve Avner, Kıbrıs’a doğalgaz ihraç etmek amacıyla, Kıbrıs Cumhuriyeti Devlet Doğalgaz Şirketi DEFA tarafından kısa süre önce açılan ihaleye teklif verdi. Teklif, İsrail’den Kıbrıs’a uzanacak bir boru hattı üzerinden, Kıbrıs’a, elektrik üretimi için 10 yıl boyunca yılda 0.7-0.95 milyar metreküplük doğalgaz satışını içeriyor. Kıbrıs Cumhuriyeti ihale ile ilgili kararını 21 Ağustos’a kadar verecek. Analistler, sözkonusu projenin ihaleyi kazanma şansının çok yüksek olduğunu, çünkü sadece bu projede çok daha ekonomik olan boru hattı seçeneğinin bulunduğunu belirtiyorlar.

Dün ise, Noble Energy, İsrail’in Tamar havzasından Mısır’daki LNG tesisine doğalgaz göndermek için 15 yıllık bir ön-anlaşmanın imzalandığını açıkladı. Mısır, İsrail’in doğalgaz için en yüksek fiyatı ödeyen Asya piyasalarına erişimi için de hayati bir rol oynayabilir. Önümüzdeki dönemde bu yönde adımların atılması çok muhtemel.

Kıbrıs müzakerelerinde bugüne kadar hiçbir ilerlemenin sağlanmamış olması, İsrail’in, Kıbrıs ve Türkiye ekseninde kurulabilecek bu işbirliğine tamamen sırtını çevirmesine ve doğalgazını ihraç için alternatif çözümlere yönelmesine neden oluyor. Tabii, Kıbrıs’ın LNG tesisi hayalleri de her geçen gün biraz daha erişilmez hale geliyor. Müzakereler bu şekilde sürüncemeye devam ederse, Kıbrıs’ta varılacak çözümü güçlendireceği; İsrail, Kıbrıs ve Türkiye arasındaki ilişkileri geliştirerek bölgedeki barış ve istikrara katkı yapacağı; Türkiye’ye bir taraftan daha ucuz gaz sağlayacağı, diğer taraftan da Türkiye’yi çok önemli bir doğalgaz geçiş noktası haline getireceği; Avrupa’ya alternatif bir enerji kaynağı sağlayarak Rusya’ya olan bağımlılığını ortadan kaldıracağı için bir her açıdan bir kazan-kazan senaryosu olarak görülen senaryo da, ‘kaçırılan tarihi fırsatlar’ listemizdeki yerini almış olacak.

http://www.havadiskibris.com/Yazarlar/esra-aygin-yalgin/enerjide-tarihi-is-birligi-firsati-kaciriliyor-mu/4509

ABD Eski Büyükelçisi Matthew Bryza ile Röportaj (Havadis Gazetesi, 11-12 Mart 2014)

Amerika Birleşik Devletleri Dışişleri Bakanlığı Avrupa ve Avrasya İşlerinden sorumlu eski Müsteşar Yardımcısı Matthew J. Bryza, enerji alanında İsrail-Kıbrıs-Türkiye ekseninde kurulması planlanan stratejik işbirliğini Havadis gazetesine anlattı.

Bryza: İsrail – Türkiye - Kıbrıs enerji işbirliği ile Kıbrıs’ta muhteşem bir dönüşüm yaratabiliriz

Yakın geçmişte ABD’nin enerji politikalarının koordinatörlüğünü de üstlenen ve şu anda TURCAS Petrol yönetim kurulu üyesi olan eski Azerbaycan Büyükelçisi Bryza, Doğu Akdeniz doğalgazının Avrupa’ya ihraç edilebilmesi için en ucuz ve en etkili yolun, İsrail ve Kıbrıs’tan Türkiye’ye gidecek bir boru hattı olduğunu vurguladı. Enerji konusundaki olası işbirliğinin Kıbrıs’ta kapsamlı bir çözüme büyük katkı yapacağını vurgulayan Bryza, “Bu hiçbir müzakerenin tek başına elde edemeyeceği bir netice. Ekonomiyi kullanarak muhteşem güzellikte tarihi bir dönüşüm yaratabiliriz,” dedi.

Soru: Kıbrıs, Türkiye ve İsrail arasında, Doğu Akdeniz doğalgazı ile ilgili stratejik bir işbirliği oluşturulması için çalışıyorsunuz. Ve bu işbirliğinin Kıbrıs sorununun çözümüne büyük katkı yapacağına inanıyorsunuz. Bu işbirliğinin detayları nedir?

Bryza: Ben, hem TURCAS Petrol’ün yönetim kurulu üyesi olarak, hem bir akademisyen olarak, hem bir düşünce kuruluşunun direktörü olarak, hem de Atlantic Council’in bir üyesi olarak, bir öneri üzerinde çalışıyorum. Amaç sadece doğalgazın ticari olarak en etkin şekilde ihraç edilmesini, para kazandırmasını, İsrail ve Kıbrıs’ın ekonomik güvenliğini artırmasını temin etmek ve bu gazın ülkeler arasındaki gerilime neden olmasın engellemek değil – çünkü eğer anlaşamazsak başka yerlerde de gördüğümüz gibi risklerden biri de bu -  aynı zamanda ve herşeyden öte, bu fırsatı değerlendirerek İsrail, Kıbrıs ve Türkiye’ arasında bir işbirliği modeli geliştirerek bölgede yeni bir jeopolitik durum yaratmak. Böyle bir işbirliği, Doğu Akdeniz’deki dinamikleri ve jeopolitik haritayı hem sözkonusu ülkeler, hem bizim, hem NATO’nun, hem de AB’nin lehine değiştirecektir.

Doğalgaz için en mantıklı yol İsrail ve Kıbrıs’tan Türkiye’ye boru hattı

Soru: Nedir bu öneri?

Bryza: Eğer bölgeyi, bölgedeki politikaları, İsrail’in Arap ülkeleri ile ilişkilerini ve doğalgazın ihraç maliyetlerini incelerseniz, Doğu Akdeniz doğalgazı için en mantıklı yöntem İsrail’den – daha doğrusu İsrail ve Kıbrıs’tan Türkiye’ye bir boru hattı kurulmasıdır. İsrail’den Türkiye’ye gidecek bir boru hattının, ya Lübnan ve Suriye’nin kıta sahanlığından geçmesi – ki bu siyasi olarak imkansızdır - veya Kıbrıs’ın kıta sahanlığından geçmesi gerekmektedir. Ve bu durumda, Deniz Hukuku, Kıbrıs’ın bu boru hattını yasal olarak engelleyip engelleyemeyeceği konusunda açık değildir. Ancak pratikte tabii ki engelleyebilir. Deniz Hukuku bir devletin kıta sahanlığından geçen bir boru hattını engelleyip engelleyemeyeceği konusunda net olmadığı için siz eğer bu projeye para koyacak uluslararası bir yatırımcı iseniz bu durumu fazla riskli bulursunuz. Çünkü Kıbrıs AB üyesidir ve eğer sizi dava ederse, mahkemeye verirse, en iyi ihtimalle projeniz gecikecektir.

Soru: Yani yatırımcılar Kıbrıs Cumhuriyeti’nin bu boru hattının kendi kıta sahanlığından geçip Türkiye’ye gitmesine rıza göstermediği taktirde bu projeye yatırım yapmayacaklar?

Bryza: Evet parayı verecek olan uluslararası bankalar kesinlikle bu görüşte.

Ekonomiyi kullanarak muhteşem güzellikte tarihi bir dönüşüm yaratabiliriz

Soru: Projeyi anlatmaya devam edebilir misiniz?

Bryza: Önce İsrail’den Türkiye’ye bir boru hattı inşa edeceğiz. Kıbrıs bu boru hattının kendi kıta sahanlığından geçmesine izin verecek. Sonra da boru hattındaki doğalgazın satışından elde edilen ilk gelirler Noble ve Delek tarafından Vassilikos’ta bir Sıvılaştırılmış Doğalgaz (LNG) terminalinin inşasına yatırılacak. Böylece, hem mali riski düşürmüş, hem finansmanı hızlandırmış olacağız. Önce boru hattı, sonra LNG terminali. Ticari olarak mantıklı olan budur. Ve bunun yaratacağı jeopolitik dinamiği düşünün. Bunun Kıbrıs’ta yaratacağı muhteşem dönüşümü düşünün. Bu Kıbrıs’taki çözüm sürecine olağanüstü bir ivme kazandıracaktır. Bu muhteşem bir netice. Bu hiçbir müzakerenin tek başına elde edemeyeceği bir netice. Ekonomiyi kullanarak Kıbrıs’ta muhteşem güzellikte tarihi bir dönüşüm yaratabiliriz. Ancak Kıbrıs’taki müzakerelerin biraz daha ilerlemesi gerekiyor ki bu işbirliği için adım atılabilsin.

Soru: Şirketiniz İsrail, Türkiye ve Kıbrıs’taki yetkililerle görüşüyor mu?

Bryza: Evet ekibimiz Türkiye, İsrail ve Kıbrıs’taki en üst düzeydeki yetkililerle temas halinde. Şirketler apolitik olmaya ve işin sadece teknik kısmıyla ilgilenmeye çalışır. Bu nedenle biz şunu diyoruz: “Bu en ucuz ve en etkili yöntemdir. İşte fizibilite çalışmaları. Biz bu projeyi üstlenmeye hazırız.”

Soru: Nasıl tepkiler alıyorsunuz?

Bryza: Çok olumlu. Tüm taraflardan çok olumlu tepkiler alıyoruz.

Soru: Her üç ülke de bu projenin kendilerine fayda sağlayacağı konusunda size katılıyorlar mı?

Bryza: Evet kesinlikle. İlk başlarda Kıbrıs Cumhuriyeti’nin görüşü kendi LNG tesisini kurarak doğalgazını bu yolla ihraç etmekti. Kıbrıs’taki Afrodit parselinde çalışmalar yürüten Noble ve Delek de buna uydular çünkü onlar o ülkede misafirdirler ve doğal olarak eğer hükümetin talebi ticari olarak sürdürülebilir bir talepse bunu yerine getirmek ve hükümeti mutlu etmek isterler. Ancak sanırım artık herkes anlamıştır ki bir LNG tesisinin inşası şu aşamada ticari olarak mantıklı değil. Belki ileride olabilir. Ama şu anda değil. Kıbrıs’ta, tek bir doğal gaz üretim bandını bile makul kılacak tahmini – dikkat edin, kanıtlanmış demiyorum, tahmini – rezerv bile yok. Ve LNG terminalinin ticari olarak para getirebilmesi için en az iki doğal gaz üretim bandına ihtiyaç var. Yani bu istek ticari olarak makul olmaktan çok uzaktır.

İsrail ilk ihracat opsiyonu olarak Kıbrıs LNG’sini seçmez

Soru: Bu LNG tesisini mantıklı kılmak için Suriye doğalgazının bir kısmının Kıbrıs’a aktarılması fikri vardı?

Bryza: İsrail asla “doğalgazımızı ihraç etmek için ilk tercihimiz başka bir ülkedeki LNG tesisidir” demez – bu ister Kıbrıs ister başka bir ülke olsun. Tarihte hiçbir ülke doğalgazı için ilk ve tek ihracat yolu olarak başka bir ülkedeki LNG terminalini kullanmamıştır. Hükümet olarak böylesine kritik bir altyapının üzerinde mümkün olan en büyük kontrole sahip olmak istersiniz. Bir LNG terminali çok stratejik bir varlıktır ve her türlü tehdide açıktır. Dolayısıyla, sanıyorum İsrailli yetkililer, ilk ihracat opsiyonu olarak Vassilikos’u kullanmayacaklarını net şekilde ortaya koydular. İsrail iki seçenek istiyor, bir LNG opsiyonu ve bir de boru hattı opsiyonu. Biz de şunu söylüyoruz: Boru hattı için en etkili ve siyasi olarak elde edilebilir opsiyon İsrail – Türkiye güzergahıdır. Hem İsrail’deki Levathian hem de Kıbrıs’taki Afrodit parsellerindeki çalışmaları yürüten şirket Noble ve Delek olduğuna göre, neden ticari ve stratejik olarak en mantıklı yolu seçip bir anlaşmaya varmıyoruz?

Kıbrıslı Rumlar en karlı seçeneğin Türkiye’ye boru hattı olduğunu anlıyor

Soru: Her üç ülke ile de çok yakın temaslarınız olduğunu söylediniz. Kıbrıs kapsamlı çözümden önce böyle bir işbirliğine nasıl bakıyor?

Bryza: Sanırım Kıbrıslı Rum siyasi liderler Vassilikos’ta bir LNG terminalinin kurulmasın ne kadar kolay olacağı ve bunun ekonomiye yapacağı katkı ile ilgili abartılı iddialarda bulunarak kendilerini köşeye sıkıştırdılar. Şimdi bunun düşündüklerinden çok daha zor olacağını anlıyorlar. Ve yavaş yavaş en etkili ve Kıbrıs’a en çok gelir getirecek opsiyonun Kıbrıs’tan Türkiye’ye bir boru hattı olduğunu kabul ediyorlar. Bu siyaset yavaş yavaş oluşuyor. Momentumun bu yönde olduğunu görüyorum. Eğer Kıbrıslı Rum bir liderseniz ve mali krizden çıkmayı, Troyka’ya olan borçlarınızı ödemeyi ve ekonomik kalkınmayı sağlayacak geliri istiyorsanız, o zaman kazanabileceğiniz kadar çok para kazanmak istersiniz. Ve en çok parayı da Türkiye’ye gidecek bir boru hattı ile kazanacaklar.

Soru: İsrail Kıbrıs’a bu işbirliği konusunda baskı yapıyor mu?

Bryza: Sanırım evet. Bu görüşmelere dahil değilim tabii, ama Kıbrıs Cumhuriyeti ve İsrail hükümetleri arasında daha önce hiç olmadığı düzeyde temaslar olduğunu biliyorum.

Soru: Peki İsrail Kıbrıs Türk tarafı ile de görüşüyor mu?

Bryza: Sanmıyorum.

Soru: Bu işbirliğine zemin hazırlamak için Kıbrıs müzakerelerinde ilerleme sağlanması gerektiğini söylediniz. Bu olmazsa projenizi hayata geçirmenin bir başka yolu var mı?

Bryza: Hayır, hiçbir yolu yok çünkü Kıbrıs’ta olumlu bir momentum yakalanamazsa Kıbrıslı Rum liderlerin Kıbrıs’ın kıta sahanlığından geçerek Türkiye’ye giden bir boru hattına izin vermeleri siyaseten çok zor. Ve Türkiye’deki siyasetçiler de, doğalgazdan elde edilen ilk gelirlerin Kıbrıs’taki LNG terminaline aktarılmasını kabul etmezler.

Soru: Doğu Akdeniz gazı bu durumda ne olur?

Bryza: İsrail muhtemelen doğalgazının bir kısmını Filistin topraklarına ve Ürdün’e ihraç eder ve yüzen bir LNG tesisi kurar. Sonra da bölgedeki gelişmeleri izler. Kıbrıs da belki eninde sonunda Vassilikos’ta bir LNG tesisi kurabilir ama bu çok uzun sürer ve çok pahalıya malolur.

Yeni jeopolitik durum Kıbrıs’ta ekonomik devrim niteliğinde olacaktır

Soru: Kıbrıs doğalgazdan ne zaman gelir elde etmeye başlar. Hem sizin işbirliği senaryonuzda, hem de bunun gerçekleşememesi durumunda?

Bryza: Kıbrıs Ulusal Hidrokarbon Şirketi’nin başkanı Charles Ellinas’a göre, eğer her şey yolunda giderse, yani şu anda yapılmakta olan sondaj çalışmalarının tümü başarılı olur, doğalgaz rezervi tahminleri yükselir, ve uluslararası finansörlerle görüşmeler başarıyla sonuçlanırsa, en iyimser senaryoda 2018 yılında nihai bir yatırım kararı alınabilir. Bu kararın ardından finansmanın detaylandırılması gerekir ki, bu da birkaç sene alır. Daha sonra, LNG tesisini inşa etmeniz ve ilk gelirleri yatırımcıları geri ödemek için kullanmanız gerekir. Bu durumda, Kıbrıs hazinesine herhangi bir gelirin girmesi en az 10 yıl alır. Bu en iyimser senaryo. Ve unutmayın ki, hiçbir zaman en iyimser senaryo gerçekleşmez. Biz ise, önerdiğimiz proje ile 2018 yılında gazı boru hattından akıtmayı planlıyoruz. Yani bu da, Kıbrıs’ın en az altı yıl daha erken gelir elde etmesi anlamına geliyor. Doğalgazın geliri bir tarafa, anlattığım yeni jeopolitik durum Kıbrıs’taki ekonomi için adeta devrim niteliğinde olacaktır.

Soru: Bununla ilgili rakamsal bir çalışma yapıldı mı?

Bryza: Hayır. Ama ekonominin dramatik bir şekilde büyüyeceğini biliyoruz. Para akmaya başladığı zaman, ki eğer Kıbrıs’ta bir çözüm olursa, ülkeye çok büyük para akışı olacaktır, bunun çarpan etkileri de olacaktır. Sanırım bu etkiyi hayal bile edemeyiz.

Soru: Türkiye, kapsamlı bir çözüme ulaşılmadığı taktirde Kıbrıs Cumhuriyeti’nin doğalgazı üretip kullanmasına izin vermeyeceğini söylüyor. Türkiye’nin böyle bir durumda askeri güç kullanabileceğine ihtimal veriyor musunuz?

Bryza: Türkiye’nin tutumunu askeri yöntemlerle empoze etmek konusunda çok dikkatli ve ihtiyatlı davranacağını düşünüyorum. Türkiye veya herhangi bir başka ülke için böyle bir durumda güç kullanmak çok büyük bir yükü beraberinde getirir. Türkiye’nin böyle bir yükün altına girmek isteyeceğini sanmıyorum... Ancak Türkiye köşeye sıkıştırılırsa güç kullanmak konusunda istekli olabileceğini de göstermiştir. Sanırım Ankara, güç kullanma imasının Demokles’in kılıcı gibi sürekli başlarının üzerinde sallanmasını istiyor.

Noble ve Delek Türk şirketleriyle boru hattı inşası konusunda görüşüyor

Soru: Noble ve Delek bazı Türk şirketleri ile görüşüyor. BOTAŞ da bu görüşmelere müdahil. Bu görüşmelerin içeriği nedir?

Bryza: Evet tabii ki. Noble ve Delek bizim şirketimiz ve Zorlu da dahil, en az iki Türk şirketiyle olası bir boru hattı inşası konusunda görüşüyor. BOTAŞ’ın bu görüşmelere dahil olması gerekiyor, çünkü şu anda gazın fiyatlandırma formülleri üzerinde çalışıyoruz. BOTAŞ da, Türkiye’deki doğalgaz fiyatlarını belirleyen kurum olarak görüşmelerde yer alıyor.

Soru: Zorlu grubunun doğalgaz güzergahı önerisi nedir? Sizinkine benziyor mu?

Bryza: Zorlu’nun teklifinin detaylarını bilmiyorum. Ancak onların da İsrail’den Türkiye’ye gidecek ve Kıbrıs’ın kıta sahanlığından geçecek bir boru hattı üzerinde çalıştıklarını biliyorum.

Su veya elektrik için inşa edilen boru hattına gaz koyamazsınız

Soru: Türkiye’den Kıbrıs’a su ve elektrik getirilmesi projeleri var. Kimilerine göre bu projeler çerçevesinde inşa edilecek boru hatlarının doğalgaz ihracatı için de kullanılması planlanıyor. Bu teknik olarak mümkün mü?

Bryza: Hayır değil. Tamamıyla farklı şeyler. Su veya elektrik için inşa edilen boru hattına gaz koyamazsınız. Bu teorinin tamamen bilgi eksikliğine dayalı yanlış bir teori olduğunu düşünüyorum.

Soru: Yani tamamıyla yeni bir boru hattı inşa edilecek?

Bryza: Evet çünkü bir boru hattı ve bunun teknolojisi, nakledeceğiniz şeyin su mu gaz mı elektrik mi olduğuna göre değişir.

Enerji konusu Kıbrıs’ta bir çözüme motivasyon sağlıyor

Soru: Kıbrıs müzakerelerine gelirsek, Kıbrıs’ta uluslararası toplumun çok büyük desteği ile yeni bir müzakere süreci başladı. Bu uluslararası destekte Doğu Akdeniz doğalgazının rolü var mı?

Bryza: Kesinlikle bir rolü var. Dediğim gibi enerji konusu Kıbrıs’ta bir çözüme motivasyon sağlıyor. Görüşmelerin canlanmasına yardımcı oldu ve insanlarda çözüm konusunda daha fazla heyecan yarattı. Ancak vurgulamak isterim ki enerji konusu, büyük bir gelirin paylaşımı söz konusu olduğu için, tarafları daha derin şekilde bölebilecek bir unsur haline de gelebilir... Bu konudaki görüşmeleri yürüten insanlar eminim farkındadırlar ki enerji konusu çok dikkatli ve iyi düşünülmüş şekilde yönetilmediği sürece potansiyel zorluklar da yaratabilir.

Kıbrıs’ta çözümsüzlüğü savunanların tüm argümanları tükenmiştir

Soru: Bu kez taraflar çözüm sürecine çok daha bağlı ve kararlı görünüyor. Bunun nedeni ne sizce?

Bryza: Sanırım birden fazla faktör var. Birincisi ve en önemlisi, adadaki ruh halinin birkaç nedenden dolayı değişmiş olmasıdır. Her ülkenin politikasında süreçlerin akışından dolayı değişiklikler olur. Bir süre boyunca belli bir politikayı denersiniz ve eğer bu politika başarısız olursa yaklaşımınızı değiştirirsiniz. Ret cephesinin yaklaşımı tamamıyla başarısızlığa uğramıştır. Bu yaklaşımın Kıbrıs’ı ne hale getirdiğine bakınız. Kıbrıs’ı her türlü çözüm ihtimalinden uzak, bana sorarsanız daha çok yatırım yapılmadığı ve daha fazla rezerv bulunmadığı taktirde doğalgazını ihraç etmenin hiçbir mantıklı yolu olmayan, evet belki AB’de ama kendisine ‘zor’ ve ‘herşeyi berbat eden’ gözüyle bakılan bir ülke haline getirdi. Yani bu yaklaşım, Kıbrıs’a kazandırmayı vadettiği hiçbir şeyi kazandırmadı. Tek elde ettikleri bölünmüş, buzdolabına kaldırılmış bir ada. Kıbrıs’ın her iki tarafında da çözümsüzlüğü savunanların tüm argümanları tükenmiştir. Kıbrıs’ta çoğunluğun gerçekten çözüm istediklerini düşünüyorum. Tabii Kıbrıs’taki ekonomik krizin de bir etkisi olduğunu ve insanları bir çözüme daha istekli hale getirdiğini de savunabilirsiniz.

Kıbrıs çözülürse Türkiye Orta Doğu’da çok önemli bir rol oynayabilir

Soru: Türkiye neden çözüm istiyor?

Bryza: AKP, Dışişleri Bakanı Davutoğlu ve Başbakan Erdoğan, Kıbrıs’ta bir dönüşüm ve mümkünse bir çözüm görmeyi istediklerini net şekilde ortaya koydular. Sanıyorum ki, ya da umuyorum ki, Türkiye bu sorunun çözülmesi halinde, ve Türkiye’nin bu çözümde rol oynaması halinde, stratejik olarak Doğu Akdeniz’de ve daha geniş anlamda Orta Doğu’da çok daha önemli bir rol oynayabileceğini anlamış durumda. Böyle bir gelişme, Türkiye’nin stratejik değerini çok büyük ölçüde artıracaktır. İkincisi, Türkiye, Doğu Akdeniz’deki enerji kaynaklarının, daha ucuz gaz arzı yoluyla ülkeye ekonomik olarak fayda sağlayacağını biliyor. Sadece bu da değil; sözkonusu kaynaklar Türkiye’yi Avrupa’ya bir doğalgaz geçiş noktası haline getirebilir. Üçüncü olarak ise, profesyonel Türk diplomatlar çok uzun süredir Kıbrıs sorununun Türkiye’nin AB ile daha yakın bir işbirliği kurmasını engellediğinin farkında – ki burada ille de AB üyeliğinden bahsetmiyorum – ve bu süregelen anlaşmazlık AB ile NATO’nun askeri olarak işbirliği yapmasını da zorlaştırıyor. Yani üst düzey görevlerde olan küçük bir grup uzman birçok nedenden dolayı Kıbrıs sorununun çözülmesinin öneminin yıllardır farkında. Tabii bir de burada Türkiye’de yaklaşmakta olan seçimler var. Sanırım Başbakan Erdoğan Türkiye’nin on yıllardır karşı karşıya kalmış olduğu en ciddi sorunlardan birini çözmenin kendisi için ve partisi için iyi olacağına karar vermiş durumda.

Türkiye’nin beğendiği bir çözüm Türk lider için çok büyük bir zaferdir

Soru: Bu avantaj mı olur gerçekten? Kıbrıs, birçok Türkiyeli için ulusal bir dava ve KKTC’nin uluslararası hukukun dışında olması onlar için pek de önemli değil.

Bryza: Şu ana kadar Türkiye’deki bu bahsettiğiniz popülist yaklaşımı benimseyenler tek bir alternatif bile ortaya koymuş değil. Muhtemelen Başbakan Erdoğan eğer Türkiye’nin beğendiği bir çözümü sağlayabilirse - yani Kıbrıslı Türklerin haklarına saygı duymakla kalmayıp bu haklarını garanti altına alan ve adanın geleceği ile ilgili ekonomik ve siyasi kararları eşit ortak olarak almalarını sağlayacak iki bölgeli, iki toplumlu ve bir federasyon -  bunun kendisi için büyük bir artı olacağını düşünüyor. Ki bu konuda haklıdır. Bu herhangi bir Türk lider için çok büyük bir zafer olur.

Büyükelçi Koenig çok iyi bir iş çıkardı

Soru: Amerikalı üst düzey yetkililer de Kıbrıs’ta çözüm konusunda harekete geçti. Bunun nedeni ne?

Bryza: ABD hükümeti Kıbrıs’ta bir çözümü teşvik etmek konusunda her zaman çok aktif bir rol üstlenmiştir. Ama son dönemde Dışişleri Bakanı John Kerry’nin sözlerine ve Avrupa ve Avrasya İşlerinden sorumlu Müsteşar Yardımcısı Victoria Nuland’ın faaliyetlerine yansıdığı gibi, bu çabalar daha da artırmıştır. 

Evet Nuland bir süre önce Kıbrıs’a da geldi ve ortak açıklama üzerindeki uzlaşıda büyük bir rol oynadığı belirtiliyor.

Bryza: Evet Nuland Kıbrıs’a geldi. İnanın bana, bu çok ender rastlayabileceğiniz bir durumdur. Lefkoşa’daki Büyükelçimiz John Koenig de son derece yetenekli ve becerikli bir diplomattır ve o da bu iş için çok çalıştı... Bu işin ön hazırlıklarının, temelinin hazırlanması birkaç yıl aldı ve Büyükelçi Koenig çok iyi bir iş çıkardı.

Soru: Yani bu iş için yıllardır perde gerisinde bir çaba harcanıyor?

Bryza: Evet. ABD Elçiliği genelde adadaki en muktedir kişi olan İngiliz Yüksek Komiseri ile birlikte her zaman tarafları biraraya getirmeye çalışmaktadır. Ancak ABD, Kıbrıs’taki her iki tarafın da daha aktif şekilde çalışmaya niyetli olduğu anlaşılınca daha etkin bir rol üstlendi. Özellikle de Cumhurbaşkanı Anastasiades’in seçilmesinin ardından. Çünkü hepimiz biliyoruz ki Anastasiades, Annan Planı’nı destekleyen tek Kıbrıslı Rum politikacıydı. Kendisi çok cesur bir siyasetçi. O dönemdeki tecrübeme dayanarak söyleyebilirim ki, Anastasiades, Glafkos Klerides’le birlikte, çözüm konusundaki en aktif, en enerjik ve en pozitif siyasetçiydi. Bu nedenle kendisi göreve gelince ABD harekete geçti. Ama tabii ki bu işin öncülüğünü yapan Kıbrıslıların kendisiydi.

Soru: Peki ya Kıbrıs Türk tarafı? Şu anda liderlik koltuğunda federal çözümü pek de benimsemeyen biri oturuyor. Onu yönlendirmek Türkiye’nin rolü mü olacak?

Bryza: Evet sanırım öyle. Bu karmaşık bir durum aslında, çünkü Eroğlu seçimlerle başa gelmiş bir lider. Ancak sizin durumunuzda, Türkiye sadece bir komşu olmanın çok ötesinde bir role sahip. Umuyorum ki, Kıbrıslı Türkler arasında Türkiye’nin ne yaptığını bildiğine, bunun bir kazan-kazan planı olduğuna ve herkesin çıkarına olduğuna dair bir güven vardır. Dolayısıyla umuyorum ki, Kıbrıslı Türk lider de çözümü destekleyen bir tutum sergileyecektir. Ve tabii umuyorum ki, Sayın Eroğlu, kendi toplumunun da çözümden olağanüstü fayda sağlayacağını anlıyordur. Şu anda kuzeyde ileride olabileceğinden çok daha düşük bir ekonomik kalkınma vardır.

Kıbrıs çözülmeden NATO sağlıklı bir yapıya kavuşamaz

Soru: Amerika’ya dönecek olursak... Amerika neden çözüm konusuyla bu kadar yakından ilgileniyor? Kıbrıs’ta çözüm Amerika’nın ne işine yarayacak?

Bryza: İlk olarak, Amerika’da Kıbrıs’ta kapsamlı bir çözüm isteyen çok güçlü bir Yunan-Amerikan lobisi var. Bu işin iç siyasetle ilgili kısmı. Ama Amerika’yı asıl harekete geçiren jeopolitik faktörler ve NATO’nun - özellikle de Güney kanadı için kilit öneme sahip iki üyesinin -Yunanistan ve Türkiye’nin birbirleri ile huzurlu olmadıkça tamamıyla sağlıklı bir yapıya kavuşamayacağı anlayışıdır.  Kıbrıs da Yunanistan ve Türkiye arasındaki bu huzursuzluğun tam merkezinde duruyor. Ve bir başka jeopolitik faktör ise şudur: NATO ile AB arasındaki askeri işbirliği Türkiye, Yunanistan ve Kıbrıs Cumhuriyeti arasındaki anlaşmazlıklar yüzünden tamamıyla tıkanmış durumdadır. Amerika, NATO ve AB arasında operasyonel ve stratejik olarak çok daha yakın bir işbirliği istemektedir. Dolayısıyla eğer Kıbrıs’ı çözebilirseniz bunu elde edersiniz. Bir başka faktör ise, Amerika, Türkiye’nin AB’ye yakınlaşmasını ve AB’ye katılmasını çok istiyor. Ve Kıbrıs sorunu devam ettikçe bu mümkün olmayacak. Yani, Amerika’nın bu işle ilgilenmesi için birçok neden var. Tabii bir de enerji konusu var. Bu da yeni ve ek bir faktör.

Enerjiden elde edilecek gelirin paylaşımının çözümün bir parçası haline getirilmesini tehlikeli buluyorum.

Soru: Kıbrıs’ta bir çözüm olacağı konusunda umutlu musunuz?

Bryza: Hatta iyimserim. Ancak, Kıbrıs’ta kapsamlı bir çözüme kısa vadede ulaşılabileceğini düşünmüyorum. Gelişmelerin sırayla yaşanacağını düşünüyorum. Daha önce anlattığım gibi, Kıbrıs konusunda belli bir ilerleme sağlandığında enerji konusunda birkaç adım atılabilecek. Enerji konusundaki adımlar insanları çözüm konusunda daha fazla motive ettiği için, çözüm konusunda belli birtakım adımlar daha atılacak. Bunlar enerji konusunun ilerletilmesini sağlayacak. Yani, enerji ve çözüm konusu birbirlerini etkileyerek ve motive ederek ilerleyecekler.

Soru: Ne demek istediğinizi somut örneklerle anlatır mısınız?

Bryza: Mesela, Türkiye Ankara Protokolü’nü hayata geçirebilir. Buna bağlı olarak Maraş’ta belli adımlar atılır ve Mağusa limanı açılır. Belki Kıbrıslı Türklerin ürünlerine AB’nin tanıyabileceği bir menşe belgesi verilir. Böylece Ankara Protokolü sadece limanların açılmasından çok öte bir anlam kazanır. Kıbrıslı Türklerin dünyaya biraz olsun açılabilmesine imkan verir. Bu anlattığım çok büyük bir dönüşüm demektir. Evet, kapsamlı çözüm değil belki, ama çok büyük bir dönüşüm. Tabii, bu dönüşüm havayı çok olumlu bir şekilde etkiler ve Kıbrıs’ın, boru hattının kıta sahanlığından geçmesine izin vermesi için bir formül geliştirilmesinin önü açılır. Evet, bu enerji işbirliği için Kıbrıs’ta ilerleme kaydedilmesi gerekiyor; ancak ille de hemen kapsamlı çözüm olması gerekmiyor. Hatta enerji işbirliği için kapsamlı çözümün ön şart olduğunu düşünmenin tehlikeli olduğuna inanıyorum. Enerjiden elde edilecek gelirin paylaşımının çözümün bir parçası haline getirilmesini tehlikeli buluyorum. Bu, zaten karmaşık olacak  bir çözüm süreci ve çözüm planının daha da karmaşık hale gelmesine neden olur. Bence, enerjiden elde edilecek potansiyel gelirin, taraflara bir motivasyon ve teşvik teşkil edecek şeklinde çözüm sürecinin dışında tutulması lazım. Bu konu politize edilmemeli.

Soru: Enerjide işbirliği yolunu açacak bahsettiğiniz çerçevede bir ara anlaşmanın yapılması ve büyük güçler istediklerini elde ettiği için Kıbrıs’ın yine kapsamlı çözüme ulaşmadan buzdolabına kaldırılması mümkün mü?

Bryza: Kesinlikle düşünmüyorum. Bir diplomat olarak görev yaptığım 23 yıl boyunca ABD her zaman Kıbrıs’ta kapsamlı bir çözümü destekledi. Ve bugün hala bunu desteklemektedir. Amerikan hükümetinin bu yöndeki çabalarının yoğunluğu, Kıbrıs’taki her iki tarafın ne kadar istekli olduğuna bağlı olarak artış veya azalmıştır. Dolayısıyla, eğer, örneğin Ankara Protokolü’nün uygulanması ile bahsettiğiniz gibi bir ara anlaşmaya ulaşılırsa, o zaman ABD’nin kapsamlı çözüm çabaları düşündüğünüzün aksine, daha da artacaktır.

Kıbrıs Amerika için çok can sıkıcı bir sorun

Soru: Kıbrıs’ta yaygın bir inanış var: “Amerika istese Kıbrıs’ı çoktan çözerdi. Şimdi Amerika istediği için Kıbrıs sorunu çözülüyor.” Bu doğru mu?

Bryza: Bu çok saçma. Bütün diplomatik kariyerim boyunca dünyanın her yerinde şahit olduğum her türlü anlaşmazlıkta taraflar aynen bu dediğinizi düşünüyor. Herkes kendisini dünyanın merkezinde görüyor ve inanmak istiyor ki, ABD Başkanı her gün uyanıyor ve onların ülkesini düşünüyor. Ama bu kesinlikle doğru değil. Kıbrıs Amerika için çok can sıkıcı bir sorun. Amerika’ Kıbrıs’taki bölünmüşlükten hiçbir şey kazanmıyor ve adanın birleşmesini istiyor. Bölünmüş Kıbrıs Amerika için sadece fazladan bir problem daha demektir.

Soru: Son olarak Kıbrıs’a bir mesaj göndermek istiyor musunuz?

Bryza: TURCAS Petrol’ün yönetim kurulu üyesi olmayı kabul etme nedenlerimden bir tanesi de, bahsettiğim projenin geliştirilmesinin Kıbrıs sorununun kapsamlı çözümü için yaratacağı inanılmaz momentumdur. Kariyerimin geriye kalan kısmını bu ideal uğruna çalışarak geçirmeye hazırım. Çözümün bir gereklilik olduğunu ve mümkün olduğunu düşünüyorum. Ve bu proje, herkesi bitirme çizgisine taşıyabilir. İşte benim yapmak istediğim bu.

http://www.havadiskibris.com/Haberler/roportaj/abd-sorun-istemiyor/22346 

http://www.havadiskibris.com/Haberler/roportaj/noble-turk-sirketlerle-gorusuyor/22397